طرح نوسازی و بهسازی بافت پیرامون حرم مطهر رضوی
چاپ

طرح نوسازی و بهسازی بافت پیرامون حرم مطهر رضوی

این طرح که تحت مدیریت واحد شرکت عمران و مسکن سازان ثامن و شهرداری منطقه ثامن اداره می شود، در راستای اجرای طرح مصوب  تاکنون نسبت به خرید املاک در مسیر و احداث بخشی از بولوارها و معابرجدید اقدام نموده و به منظور ایجاد امکانات لازم جهت اجرای پروژه های تجاری و اقامتی و جلب و جذب مردم و بخش خصوصی و مشارکت آنها در اجرای پروژه ها، خدمات زیربنایی عمده ای را به انجام رسانده، بطوریکه تاکنون نود پروژه از سیصد پروژه عظیم تجاری اقامتی اطراف حرم مطهر به اجرا درآمده یا به بهره برداری رسیده است.

بر اساس طرح مصوب تعداد خیابان های منتهی به حرم مطهر رضوی از چهار خیابان به هشت خیابان (به شکل هشت شعاع ساطع شده از مرقد پاک هشتمین خورشید ولایت) افزایش می یابد و یک خیابان حلقوی نیز بر گرداگرد حرم مطهر دسترسی های لازم را برای زائرین ومجاورین فراهم می نماید.

طراحی شهری محدوده بافت قدیمی اطراف حرم مطهر با بهره گیری از تجارب سایر کشورهای جهان در مواجهه با بافت های قدیمی شهری صورت گرفته است. این طرح در تاریخ 74/3/9در جلسه کمیسیون ماده 5 به تصویب رسید.

اهداف کلی وعمومی طرح

  • برجسته نمودن نقش فرهنگی-مذهبی حرم مطهر حضرت رضا (ع) به مثابه یکی از قطب های جهان اسلام.
  • تثبیت و تبیین جایگاه مجموعه ی حرم مطهر حضرت رضا (ع) در سه مقیاس بین المللی، ملی و محلی.
  • تاکید بر اهمیت و ارزش بی مانند مجموعه زیارتی حرم مطهر حضرت رضا (ع) در نظام شهری مشهد.
  • برقراری ارتباط سازمان یافته میان مجموعه ی زیارتی و بافت شهری مشهد.
  • ایجاد فضایی معاصر برای برگزاری مراسم زیارت.
  • ایجاد یک مجموعه ی ممتاز شهری در تعادل فضایی با مجموعه حرم مطهر حضرت رضا (ع) با کیفیت ممتاز ارزش های طراحی شهری.
  • سازمان دهی و سامان دهی جدید حوزه شهری مورد نظر به منظور تامین نیازهای خدماتی-رفاهی زائران (به ویژه زائران کم درآمد)، مسافران و شهروندان تا پایان قرن 1400 (ه.ش) و تعیین چشم انداز تحولات مجموعه زیارتی و حوزه شهری اطراف آن.
  • ایجاد اشتیاق در مردم و ساکنان برای همراهی با تحولات نوسازی و بهسازی بافت.

مشخصات فنی طرح

طرح نوسازی و بهسازی بافت پیرامون حرم مطهر حضرت رضا (ع) محدوده ای به وسعت تقریبی 310 هکتار را شامل می شود که خود به چهار قطاع بزرگ تقسیم می شود

قطاع یک: در حد فاصل میدان بیت المقدس، خیابان شهید اندرزگو(خسروی نو)،چهار راه خسروی،خیابان آزادی، چهار راه شهدا، خیابان شیرازی و حرم مطهر واقع شده و مساحتی در حدود 29 هکتار را در بر می گیرد.

قطاع دو: در حد فاصل خیابان شیرازی، چهار راه شهدا، خیابان آزادی، راه آهن، بولوار شهید کامیاب، چهار راه مقدم طبرسی، خیابان طبرسی و حرم مطهر واقع شده و مساحتی در حدود 122 هکتار را در بر می گیرد.

قطاع سه: در حد قاصل خیابان طبرسی، چهار راه مقدم، بولوار وحدت، میدان وحدت(پنجراه پایین خیابان)، خیابان نواب صفوی و حرم مطهر واقع شده و مساحتی در حدود 104 هکتار را در بر می گیرد.

قطاع چهار: در حد فاصل خیابان نواب صفوی، میدان وحدت(پنجراه پایین خیابان)،خیابان17 شهریور، میدان 17 شهریور، خیابان شیخ طوسی(حاشیه شمال شرقی بازار رضا)، میدان بیت المقدس و حرم مطهر واقع شده و مساحتی در حدود 55 هکتار را در بر می گیرد .
 

بافت پیرامون حرم مطهر رضوی که محدوده طرح را شامل می شود با الگوی مرکزی شعاعی شکل گرفته است. بدین معنی که مجموعه حرم مطهر امام رضا (ع) که خود محدوده ای به وسعت حدود 50 هکتار را شامل می شود در مرکزیت طرح قرار داشته و بافت پیرامون به صورت شعاعی در اطراف آن شکل گرفته است.

با توجه به این الگوی شعاعی و به نسبت دوری و نزدیکی بافت از مجموعه حرم مطهر کیفیت و چگونگی تخصیص فضا تغییر می کند و در واقع فرایند گذار در این تخصیص مورد نظر بوده است. با این تحلیل و با معیار دوری و نزدیکی بافت به مجموعه حرم سه حوزه با فعالیت های مشخص در طرح تعیین شده است.

حوزه زیارت

این حوزه که به حوزه قدسی نیز مشهور است در مرکزیت طرح قرار داشته و دارای کارکرد اصلی زیارت است و عنصر انسانی آن زائر می باشد. در این حوزه تمام برنامه ریزی های کالبدی و عملکردی بر عهده آستان قدس رضوی می باشد و سازمان مجری طرح هیچگونه مداخله ای در این حوزه ندارد.
 

 

حوزه اقامت-زیارت

این حوزه در اصطلاح سازمان مجری طرح به سطح یک مشهور است و فعالیت اصلی آن تدارک نیاز های زائران است و عنصر انسانی این حوزه زائران و شهروندان هستند. این حوزه از لحاظ جغرافیایی در حدفاصل مجموعه حرم مطهر تا شبکه حلقوی موسوم به شارستان رضوی قرار دارد. شارستان رضوی قرار است در راستای اجرای طرح احداث و به صورت حلقه ای گرداگرد حرم مطهر و با فاصله ای متناسب از آن ارتباط کلیه خیابان های شعاعی(منتهی به حرم مطهر) را با یکدیگر برقرار نماید.
 

حوزه اقامت

این حوزه در اصطلاح سازمان مجری طرح به سطح دو مشهور است و فعالیت اصلی این حوزه عملکرد های شهری براساس سرریز تقاضاهای زائران از سطح یک است. این حوزه از لحاظ جغرافیایی در حدفاصل شارستان رضوی تا مرز محدوده ی اجرای طرح واقع می گردد.

همانطور که قبلا بیان گردید طرح نوسازی و بهسازی بافت پیرامون حرم مطهر حضرت رضا(ع) از حرم مطهر شروع و به خیابان های اندرزگو(خسروی نو)، آزادی، بولوار شهید کامیاب، بولوار وحدت، خیابان 17 شهریور و خیابان شیخ طوسی(حاشیه بازار رضا)محدود می شود. این محدوده مساحتی در حدود 3.100.000 مترمریع را شامل می گردد.
 

گذرگاه ها و خیابان ها
طرح تفضیلی نوسازی و بهسازی بافت پیرامون حرم مطهر امام رضا (ع) دارای وجوه و کارکردهای فراونی می باشد و در اصل حیات شهری جدیدی را در محدوده ی طرح ایجاد می نماید.  لذا در راستای اجرای طرح و با هدف تسهیل عبور و مرور و کاهش بار ترافیکی محدوده، سازمان مجری طرح علاوه بر تعریض چهار خیابان اصلی موجود منتهی به حرم مطهر، نسبت به احداث چهار خیابان شعاعی جدید و یک حلقه مبدل مشهور به شارستان رضوی اقدام خواهد نمود.
 

شارستان رضوی

قبل از شروع اجرای طرح خیابانهای موجود منتهی به حرم مطهر امام رضا (ع) از لحاظ دسترسی به یکدیگر دارای نارسایی هایی جدی بوده است. مطابق طرح تفضیلی مصوب  حلقه مبدل که نقش اصلی آن فرایندگذار از حیات شهری به مرکز قدسی است در حد فاصل سطح یک و دو قرار گرفته است و پیرامون حلقه مبدل (شارستان رضوی) کاربری هایی با هدق بهره وری مناسب از ظرفیت های محیطی برای پاسخگویی به نیازهای زائران برنامه ریزی شده است.

شارستان رضوی علاوه بر اتصال خیابان های شعاعی منتهی به حرم مطهر به یکدیگر نقش عمده ای در کاهش بار ترافیکی محدوده دارد که موارد ذیل از آن جمله است:

  • تامین دسترسی مناسب از بافت محدوده به حرم مطهر
  • تنظیم ارتباط و دسترسی مناسب شهر با بافت پیرامون حرم مطهر
  • تبدیل حرکتهای سریع به آرام در محدوده طرح
  • تبدیل حرکت وسایل حمل و نقل شخصی به عمومی

خیابانهای شعاعی

در طرح نوسازی و بهسازی بافت پیرامون حرم مطهر امام رضا (ع) علاوه بر تعریض و بهسازی چهار خیابان اصلی موجود منتهی به حرم مطهر امام رضا (ع)، احداث چهار خیابان جدید که به خیابانهای شعاعی معروف هستند نیز پیش بینی شده است. اسامی این چهار خیابان به شرح ذیل است:

شارستان چهار باغ در قطاع یک که ارتباط مستقیم چهار راه خسروی به حرم مطهر را برقرار می نماید.

شارستان رضوان در قطاع دو که ارتباط مستقیم میدان راه آهن را به حرم مطهر برقرار می نماید.

شارستان امیرالمومنین(ع) در قطاع سه که ارتباط مستقیم تقاطع بولوار وحدت و امت را به حرم مطهر برقرار  می نماید.

شارستان عیدگاه در قطاع چهار که ارتباط مستقیم میدان17 شهریور را به حرم مطهر برقرار می نماید.
 

اهداف اصلی از احداث این خیابانها عبارتند از:

  • استفاده از جاذبه ی مرکز اصلی (مجموعه حرم) و تامین تداوم بصری به این مرکز قدسی
  • تامین پیوندهای ترافیکی لازم بین حلقه پیرامون و حلقه ی شریانی میانی
  • پیوند نقاط ویژه شهری به مجموعه حرم مطهر
بیشترین کاربری ها در این محدوده به فضاهای تجاری-اقامتی، فضای سبز تجهیز شده، پیاده گذرها و پارکینگ های عمومی اختصاص خواهند داشت.هم اکنون یکی از آن چهار خیابان شعاعی به نام بلوار امیرالمومنین (ع) با جدیدترین امکانات و بر اساس استانداردهای روز دنیا احداث گردیده است.
 

بلوار امیرالمومنین (ع) به طول 900 متر در قطاع 3 محدوده طرح بهسازی و نوسازی بافت پیرامون حرم مطهر امام رضا (ع) واقع شده است و بلوار وحدت را به حرم مطهر متصل می کند. بر اساس نظر کارشناسان این محور به عنوان مهمترین شریان حیاتی بافت مرکزی ایفای نقش نموده و اثر زیادی در روان سازی ترافیک خیابانهای منتهی به حرم مطهر و ایجاد رفاه بیشتر برای زائران و مجاوران خواهد داشت. از امکانات و تاسیسات زیر بنایی در نظر گرفته شده در راستای اجرای طرح، احداث تونل مشترک تاسیسات شهری می باشد که به طول تقریبی 13 کیلومتر در خیابانهای اطراف حرم مطهر امام رضا (ع) با الویت دو تونل هر یک به طول 500 متر در بلوار امیر المومنین بین حرم مطهر رضوی و بلوار وحدت طراحی گردیده است.
 

اهداف اجرایی این طرح ایجاد هماهنگی و برنامه ریزی دقیق در اجرای پروژه های خدماتی، ارائه سهل و آسان و پشتیبانی خدمات، رفع مشکلات ترافیکی بر اثر حفاریهای متعدد و بعضا نابجا، سهولت تعمیر و تعویض لوله ها و کابلها بدون نیاز به حفر مجدد ترانشه و ایجاد مکان حفاظت فیزیکی تاسیسات از صدمات احتمالی و انجام سرویس برای افزایش عمر تاسیسات می باشد.

طی بازرسی های انجام شده و با هماهنگی انجام گرفته و نظر به لزوم استفاده از مصالح نوین مقرر گردید که از لوله های فایبر گلاس با مقطع دایره ای و قطر 2800 میلی متر در این پروژه ستفاده گردد.در طول مسیر لوله ها جهت انشعابات آب، مخابرات، برق و فاضلاب نیز تعداد 12 حوضچه حفر شده اند تا از حفاریهای متعدد و نابجا در مسیر بلوار امیر المومنین (ع) ممانعت شود.

ره باغ

در طرح بهسازی و نوسازی بافت پیرامون حرم مطهر امام رضا (ع)، امتداد خیابانهای شعاعی به سمت حرم مطهر جهت حرکت پیاده زائران در نظر گرفته شده است در سطح یک با هدف تداوم سمت گیری در جهت مجموعه حرم مطهر و تامین پیوندهای لازم با حوزه قدسی، ره باغ هایی پیش بینی شده اند که ضمن تسهیل حرکت پیاده و تامین دسترسی مناسب و امن به حرم مطهر، حرکت از مبادی ورودی مجموعه حرم مطهر را در بافت شهری پیرامون تا حلقه ی مبدل تداوم می بخشد. هدف از ایجاد این حوزه که از آن به عنوان ره باغ یاد می شود تسهیل حرکت پیاده زائران به مجموعه حرم مطهر، تداوم از مبادی ورودی مجموعه حرم مطهر تا حلقه مبدل، مسائل زیست محیطی، انتقال از حرکت سواره به پیاده و تامین ایستگاههای حمل و نقل عمومی می باشد.

این محدوده دارای کاربری های متنوع زیر می باشد:

  • فضای سبز تجهیز شده
  • فضای مکث و توقف
  • تخصیص اراضی پیرامون ره باغ ها به کاربری های تجاری
  • پارکینگ های عمومی

 

برنامه اجرایی طرح

  • در برنامه بلند مدت به طور کلی فعالیتهای زیر پیش بینی شده است:
  • اجرای خیابانهای جدید(خیابانهای شعاعی، خیابانهای حلقوی، ره باغ ها)
  • تعریض خیابانهای اصلی موجود منتهی به حرم(خیابانهای نواب صفوی، طبرسی و شیرازی)
  • اجرای تقاطع های غیر هم سطح
  • احداث پارکینگ ها و فضاهای سبز متمرکز
  • تعریض کوچه ها و معابر فرعی داخل بافت
  • اجرای فضاهای شهری
  • اجرای تاسیسات زیربنایی



پیامدها واثرات مثبت اجرای
طرح

 

  • فراهم نمودن امکانات بیشتر جهت رفع نیازهای زائران و محاوران حرم مطهر رضا (ع(
  • ایجاد فضا و سیمای شهری مطلوب و جذاب
  • گسترش صنعت گردشگری و افزایش درآمدهای ارزی کشور
  • کاهش وابستگی اقتصاد کشور به درآمدهای نفتی.
  • رفع بیکاری و افزایش اشتغال به صورت مستقیم و غیر مستقیم
  • معرفی و انتقال فرهنگ ملی و مذهبی از طریق جذب شیعیان و مسلمانان سایر کشورهای اسلامی.

 

پایگاه اطلاع رسانی مدیران و متولیان بافت های فرسوده