صحن های حرم
چاپ

صحن انقلاب
این صحن که در قسمت شمال حرم مطهر می باشد اولین صحن است که از یادگارهای دوره سلطان حسین بایقرا ( 875 ـ 912 هـ ق ) که به کوشش امیر علی شیر نوایی ساخته شده است .
ـ این صحن به عتیق ( کهنه ) معروف است و اکنون نام آن انقلاب اسلامی می باشد .
ـ این صحن در روزگار پادشاهان صفویه ، افشاریه و قاجاریه گسترده و به شکل چشم اندازی تزیین یافته است . در این صحن 4 ایوان وجود دارد در جنوب ایوان طلا ( نادری ) که به دستور امیر علی شیر نوایی و در سال 872 هـ ق ( با 21 متر ارتفاع ) ساخته شده است .
چون سطح ایوان در زمان نادر شاه در سال 1145 هـ ق با خشتهای طلا ، طلاکاری شده به ایوان نادری نیز معروف است .
ـ این ایوان یکی از مدخلهای ورود به حرم مطهر است .
ـ ایوان شمالی (عباسی ) در دوره شاه عباس صفوی در سال 1021 هـ ق با 22 متر ارتفاع بنا گردیده است .
ـ در فراز این ایوان یکی از مناره های حرم مطهر واقع شده است .
ـ اصل بنا و تذهیب آن را به دوره نادرشاه افشار نسبت می دهند .
ـ قسمت خارجی ایوان به بست شیخ طبرسی راه دارد .
ـ ایوان غربی ( ایوان ساعت ) که بنا بر نقل تاریخ توسط شاه عباس صفوی ـ با 24 متر ارتفاع ـ ساخته شده است .
ـ ساعت بزرگی بر روی آن قرار دارد که بنای آن مربوط به دوره مظفرالدین شاه می باشد .
ـ قسمت خارجی ایوان به بست شیخ طوسی راه دارد .
ـ مقبره شیخ حر عاملی : عالم شهیر و محدث بزرگ اسلام (وفات : 1104 هـ ق ) در ضلع شمالی صحن انقلاب است .
ـ آرامگاه مرحوم حاج شیخ حسنعلی اصفهانی معروف به نخودکی(وفات : 1321 ش ) نیز در شمال صحن انقلاب جنب ایوان عباسی واقع شده است .
ـ این عالم زاهد و جلیل القدر دارای مقامات و کراماتی بوده است .
ـ وی مدتی از عمر شریف خود را به تدریس فقه و تفسیرو علم هیئت و حساب گذرانده است .


صحن آزادی
این صحن در شرق حرم مطهر و در پایین پای مبارک حضرت با 4335 متر مربع مساحت ساخته شده است
ـ دریک نگاه کلی می توان صحن آزادی را میراثی برجای مانده دانست چرا که ساختن آن به دستور فتحعلیشاه اغازشد توسط محمد شاه تزئین یافت و در روزگار ناصرالدین شاه قاجار بنای آن به پایان رسید .
ـ راههای ورودی صحن از طریق 3 درب بزرگ و دو راهرو در طرفین می باشد .
ـ در چهار ضلع صحن آزادی 56 حجره و غرفه فوقانی و تحتانی قرار دارد .
ـ از حجره جنوب غربی صحن دری به رواق شیخ بهایی و مقبره وی گشوده می شود .
ـ حجره 24 مقبره شیخ جعفر مجتهدی و شیخ علی اکبر ابوترابی است .
ـ در اضلاع چهار گانه صحن 4 ایوان وجود دارد .
ـ مشخص ترین آنها ایوان طلا و ایوان ساعت است .
ـ ایوان طلا بیش از 20 متر ارتفاع دارد و مسیر تشرف بانوان به درون حرم است .
ـ از آنجا که در زمان ناصرالدین شاه قاجار این ایوان مرمت و خشتهای زرین آن نصب شده است به ایوان ناصری نیز مشهور است .
ـ ایوان ساعت یا ایوان جنوبی متشکل از 2 ایوان است که بر فراز آن ساعتی بزرگ وجود دارد
ـ این ساعت تا بیش از سال 1336 هجری شمسی بر روی ایوان صحن انقلاب قرار داشت .
ـ گویند ساعت را مظفرالدین شاه قاجار در سال 1278 اهدا کرده است .



صحن جامع رضوی
این بنای وسیع با 110078 متر مربع زیربنا درجنوب اماکن متبرکه واقع شده است و از طریق باب الرضا (ع) و باب الجواد (ع) به خیابان های امام رضا(ع) و خسروی نو ارتباط دارد و از دو سوی در شرقی و غربی به بست های شرقی و غربی راه دارد علاوه بر این ورودی هایی فرعی نیز صحن جامع را به رواق امام خمینی (ره) صحن قدس و بست شیخ بهایی مرتبط می کند . در اضلاع صحن جامع سه ایوان و سر دربزرگ به نامهای ایوان ولی عصر درضلع جنوبی باب الکوثر در ضلع شرقی باب الغدیر درضلع غربی ان ساخته شده و در طرفین هر ایوان دو گلدسته مرتفع وجود دارد . به دلیل اهمیت ضلع قبله ایوان و گلدسته های آن از نظر ابعاد بزرگتر از دو ایوان دیگر است . گلدسته های ضلع قبله هر کدام 70 متر و گلدسته های دیگر هر کدام هر کدام 57 متر ارتفاع دارند تعداد 8 نورگیر در جدارگلدسته ها تعبیه شده تا نور مورد نیاز تامین گردد .
درحال حاضر کارهای بتنی گلدسته ها ، نصب آسانسور و پلکان در آنها انجام شده و درنمای اطراف گلدسته از تزیینات کاشی ، و معرق کاری استفاده خواهد شد . اطراف صحن جامع را غرفه هایی به عمق 16 و ارتفاع 12 متر محصور نموده اند.


صحن جمهوری اسلامی
این بنا بعد از پیروزی انقلاب اسلامی با10000 متر مربع مساحت احداث شده است .
این صحن دارای 30 حجره و 46 غرفه است.
این صحن دارای 4 ایوان است که ایوان شرقی آن طلا کاری شده است .
ـ جنب ایوان طلای آن پنجره ای از برنز نصب شده است که زائران از پشت ان به امام رضا ( ع ) عرض ارادت می کنند .
ـ دو گلدسته با ارتفاع بیش از 30 متر بر فراز سردرب های شمالی و جنوبی صحن وجود دارد که تزیین و طلا کاری شده است . ـ در وسط صحن ساعت آفتابی یا شاخص است که در تمام فصول سال بیانگر ظهر شرعی است
صحن رضوان
در دست احداث است.
صحن غدیر
صحن غدیر یا صحن ضلع غربی جامع رضوی دارای 14453 متر مربع مساحت است این صحن از رأس و ضلع جنوبی به صحن جامع باغچه و بلوک B غربی محدود است و از ضلع غربی به مجتمع تجارتی غدیر ، سرویس بهداشتی غدیر و از ضلع شرقی به صحن جمهوری اسلامی و از شمال غربی به سر در شیرازی منتهی می شود

صحن قدس
این صحن در قسمت جنوب حرم بعد از مسجد گوهرشاد واقع شده است
ـ حدود 5000 متر مربع وسعت دارد و بعد از انقلاب ساخته شده است.
ـ در وسط صحن سقاخانه ای زیبا با نمای بیت المقدس و برابر یک هشتم مساحت قدس ساخته شده است .
ـ گنبد این سقاخانه مطلا است.
صحن کوثر
صحن کوثر درشرق جامع رضوی جای دارد و دارای 15648 متر مربع مساحت است این صحن از راس و ضلع جنوب غربی به جامع رضوی باغچه مرتفع و بلوک B شرقی محدود است و از شمال شرقی به سر در نواب صفوی منتهی می شود و در ضلع شمالی ان رواق امام خمینی (ره) و صحن آزادی قرار دارند

صحن هدایت
این صحن با وسعت 16414 متر مربع در ضلع شمال شرقی اماکن متبرکه جای دارد از سوی شمال شرقی به بنیاد پژوهش های اسلامی ، مدرسه علمیه و سردر طبرسی و از جنوب غربی به دانشگاه علوم اسلامی رضوی و بست شیخ طبرسی و مهمانسرای حضرت و از سوی جنوب و جنوب شرقی به ساختمان اداری دانشگاه علوم اسلامی رضوی و پیرپالاندوز و سردر نواب صفوی منتهی می شود .