هتل صادقیه مشهد    هتل صابر مشهد    دهکده تندرستی تنکابن باشگاه مشتریان نقشه سایت    ورود کاربران    ارتباط با ما
بی بی هیبت- خواهر حضرت معصومه سلام الله علیها

تعدادى از دختران والاگهر حضرت موسى‏ بن جعفر علیه السلام «فاطمه‏» نام داشتند. محدثان، مورخان، سیره نویسان، تذکره نویسان و نسب شناسان، به هنگام شمارش دختران حضرت موسى‏بن جعفر علیه السلام از چند دختر به نام فاطمه نام برده‏ اند. (1) سبط ابن جوزى، یکى از بزرگان علماى اهل سنت - در قرن هفتم - به هنگام شمارش فرزندان امام کاظم(ع)، از چهار دختر به شرح زیر یاد کرده‏ است: 1- فاطمه کبرى 2- فاطمه صغرى‏3- فاطمه وسطى 4 - فاطمه اخرى (2) «فاطمه کبرى‏» مشهور به «حضرت معصومه(س)» در «قم‏» مدفون است و حرم باشکوهى دارد که همه روزه هزاران نفر از شیفتگان خاندان عصمت و طهارت، از داخل و خارج کشور، براى عتبه بوسى آستان بلند جایگاهش به این شهر مقدس روى مى‏ آورند. «فاطمه صغرى علیها السلام‏» مشهور به «بى‏ بى هیبت‏» در مدخل شهر «باکو» پایتخت آذربایجان شوروى مدفون است. «فاطمه وسطى‏» مشهور به «ستى فاطمه‏» در «اصفهان‏» مدفون است و حرم قدیمى با شکوهى دارد. «فاطمه اخرى‏» مشهور به «خواهر امام‏» در «رشت‏» مدفون است و حرم باصفائى دارد. آستانه مبارکه «بى ‏بى‏ هیبت‏» در طول قرون و اعصار مورد توجه خاص شیعیان شیفته و دلسوخته بود، که از اقطار و اکناف جهان براى آستان بوسى حرم مطهرش رخت‏ سفر مى ‏بستند و رنج‏ سفر برخود هموار مى‏ کردند و به سوى مرقد شریفش مى‏ شتافتند و پیشانى ادب برآستان ملک پاسبانش مى‏ سائیدند. پس از پیدایش کمونیسم و قطع ارتباط این سامان بادیگر ممالک اسلامى، رفت و آمدها قطع شد و حرم مطهر آن حضرت به دستور «استالین‏» در سپتامبر1936م. (3) با دینامیت منفجر شد و روى قبرمطهر اسفالت گردید. مردم مسلمان و علاقمند به خاندان عصمت و طهارت، در مقابل دژخیمان خون آشام کمونیسم، قدرت ابراز هیچ عکس العملى نداشتند، جز اینکه هرگز از روى قبر مطهر جگر گوشه حضرت موسى‏بن جعفر علیه السلام عبور نکردند و همواره از حاشیه خیابان عبور کردند. نظام مستبد و خون آشام کمونیستى براى مجبور ساختن مردم به عبور از روى قبور مطهره، از دو طرف محل حرم بى‏ بى، ستونهایى نصب کردند و بر فراز قبر مطهر طاق نصرت زدند، تا دیگر گزیرى از عبور بر فراز قبور نباشد ولى مردم آگاه در صف هاى بسیار طولانى با حوصله و تحمل بى‏ نظیرى توقف مى‏ کردند، تا از گذرگاه باریکى که در دو طرف طاق نصرت براى عبور پیاده‏ ها منظور شده بود عبور کنند. شاهدان عینى مى‏ گویند: در مواقعى که ترافیک سنگین بود، اتوموبیل ها در صفهاى چند کیلومترى مى‏ ایستادند و هرگز از روى قبر مطهر عبور نمى‏ کردند.پس از فروپاشى نظام کمونیستى، شیعیان شیفته و پاکباخته، با تلاش فراوان به تجدید بناى حرم مطهر آن حضرت اقدام نمودند و فاز اول آن، روز هفدهم ربیع الاول‏1419 ه . (4) سالروز ولادت با سعادت حضرت ختمى‏ مرتبت و میلاد مسعود پیشواى ششم شیعیان، طى مراسم باشکوهى رسما افتتاح گردید.

و اینک مصمم هستند که تعداد 114 منزل مسکونى موجود در اطراف حرم مطهر را خریدارى کرده، مسجد باشکوهى در کنار حرم مطهر آن حضرت به سبک مسجد اعظم قم تاسیس نمایند. در حرم مطهر بى‏ بى‏ هیبت صورت چهار قبر هست که روى هریک از آنها تخته سنگ بزرگى است که به 88 سال پیش مربوط مى‏شود. روى سنگ قبر مطهر بى‏ بى‏ هیبت مطالبى نوشته شده که در اثر فرسودگى به طور کامل خوانده نمى‏ شود، به خصوص که به هنگام منفجر کردن از وسط دو نیم شده و بیش از نیم قرن در زیر خاک مانده است. پس از تلاش فراوان به کمک فیلم هاى مختلفى که از زوایه‏ هاى مختلف گرفته شده، برخى از کلمات آن را خواندیم و برخى دیگر را نتوانستیم بخوانیم و لذا کلمات خوانا را در اینجا مى‏ آوریم و به جاى کلمات ناخوانا سه نقطه قرار مى‏دهیم: «... هذا المرقد المنور و المضجع المطهر لسیدتنا و مولاتنا، بضعه الرسول و سلاله البتول، عصمه ... الدین ... الصدیقه المسماه بحکیمه بنت الامام موسى بن جعفر صلوات الله علیها و علیهما و القبور الثلاثه التى... قبور اولادها الکرام علیهم الرحمه و الرضوان، ان الله على کل شى‏ء قدیر. شید هذه القبور الشریفه عمده الاخیار الحاج على‏اصغر بادکویه، احسن الله له الجزاء و اکمل الله اجره، فى سنه 1332 الهجره النبویة‏». به طورى که در خطوط سنگ قبر شریف منعکس است، حضرت «بى‏ بى هیبت‏» در میان اهالى آن سامان، ملقب به «حکیمه‏» و مشهور به «بى‏ بى‏ هیبت‏» مى‏ باشد ولى به طورى که در منابع فراوان تصریح شده، نام گرامى آن حضرت «فاطمه صغرى‏» مى‏باشد، که در آن منطقه به «حکیمه‏» ملقب شده و به «بى ‏بى‏ هیبت‏» شهرت یافته است.

در اینجا به تعدادى از منابعى که در آنها تصریح شده که نام نامى بى‏ بى‏ هیبت «فاطمه صغرى‏» مى‏ باشد، اشاره مى‏کنیم:

1.     تحفه العالم، از علامه سید جعفر آل بحرالعلوم. (5)

2.     مرآت البلدان، از محمد حسن‏خان اعتماد السلطنه. (6)

3.     از آستارا تا استراباد، از دکتر منوچهر ستوده. (7)

4.     لغتنامه دهخدا، از شادروان على‏اکبر دهخدا. (8)

5.     حیاه الامام موسى بن جعفر علیه السلام از علامه باقر شریف قرشى. (9)

باتوجه به منابع فوق و دیگر منابعى که در آنها تصریح شده که حرم شریف موجود در «باکو» مربوط به «فاطمه صغرى‏» دختر موسى بن جعفر علیه السلام مى‏باشد، تردیدى نمى‏ماند در اینکه نام شریف بى ‏بى‏ هیبت «فاطمه صغرى‏» مى‏ باشد ولى در آنجا به «حکیمه‏» ملقب شده و به «بى‏ بى‏ هیبت‏» اشتهار یافته است، چنانکه خواهرش «فاطمه کبرى‏» به «حضرت معصومه‏» علیها السلام مشهور شده، دیگر خواهرانش: «فاطمه وسطى‏» و «فاطمه اخرى‏» به «خواهر امام‏» شهرت یافته‏ اند.اما در مورد اشتهار آن حضرت به «بى‏ بى‏ هیبت‏» مشهور در میان اهالى آن سامان این است که به هنگام عزیمت آن بزرگوار به منطقه باکو، مرد صالح و سعادتمندى که افتخار هدایت قایق حامل آن حضرت را از رشت تا باکو، خداوند منان به او ارزانى فرمود «هیبت‏» نام داشت. این مرد سعادتمند همواره به این توفیق ربانى که شامل حالش شده بود، مباهات مى‏ کرد و هنگامى که م ى‏خواست از آن حضرت یاد کند مى‏گفت: «بى‏ بى من‏».

براین اساس از همان اوان نام آن بانوى بزرگ «بى ‏بى هیبت‏» شهرت یافت و با گذشت زمان به صورت مخفف «بى ‏بى‏ هیبت‏» (باحذف کسره) تعبیر گردید. و اینک همگان آن امامزاده واجب التعظیم را به عنوان «بى‏ بى‏ هیبت‏» مى‏ شناسند و در همه اسناد و منابع به همین عنوان یاد شده است.از بررسى اسناد و منابع استفاده مى‏ شود که این بانوى بزرگ در یک فرسخى شهر باکو در روستاى معروف به «شیخ کندى‏» رحل اقامت افکنده و همه عمر مبارک خود را با عبادت حق تعالى سپرى کرده است.
خانه‏ اى که این بانوى بزرگ در آن سکونت داشت، تاکنون محافظت‏ شده و محل محراب عبادتش تا به امروز به عنوان مکانى مقدس زیارتگاه خاص و عام مى‏باشد. چنانکه محراب عبادت خواهرش حضرت معصومه(س) نیز در قم حافظت ‏شده و به عنوان «بیت النور» در تاریخ ثبت‏ شده و خانه مسکونى حضرتش تبدیل به مدرسه شده و «ستیه‏» شهرت یافته است.اهالى با ایمان و شیعیان با اخلاص روستاى شیخ، پس از ارتحال جگرگوشه حضرت موسى بن جعفر علیه السلام با اندوه فراوان پیکر پاکش را در محل حرم فعلى‏ اش به خاک سپردند و بر فراز قبر شریفش سایبان ساختند. و سه تن از منسوبین خاندان عصمت و طهارت را در کنار مرقد مطهرش دفن کردند و این ودیعه گران بهاى اهلبیت پیامبر(ص) را ارج نهادند و در همه ایام زیارتى به عتبه بوسى آستان بلند جایگاهش تشرف یافتند و در هر مشکلى به محضر مقدسش پناه بردند و حاجت‏ روا باز گشتند.با گذشت قرون و اعصار، معجزات و کرامتهاى فراوانى از قبر شریف دخت‏باب الحوائج مشاهده گردید و آوازه‏اش در همه‏جا طنین انداخت. و دلهاى شیفتگان اهلبیت علیهم السلام از اقطار و اکناف به آن سوى جذب شد.با مشاهده روز افزون این کرامات، نذورات فراوان بر قبر شریفش نثار گردید و با این نذورات و تبرعات گنبد و بارگاه مجلل‏تر و باشکوهترى برفراز قبرشریفش ساخته‏ شد و به صورت‏ یکى‏ از شاهکارهاى معمارى شرق درآمد.در این حرم با صفا زیباترین معمارى شیروان - آبشرون به کار رفت، مناره‏هاى زیبا، گنبد با عظمت، سالن‏هاى بزرگ، دو مسجد و تعدادى بنا، مقبره و سردابه در اطراف آن ساخته شد.این حرم باصفا به صورت میراث گرانبهائى در آمد که در آن هنراسلامى از لحاظ سنگ‏ تراشى، خطاطى و نقاشى، به صورت گنجینه ارزشمندى از کتابخانه، تابلو، سنگ نوشته و دست نویس در معرض تماشاى زائران و جهانگردان به نمایش گذاشته شد.ولى افسوس که همه این گنجینه‏ ها در حمله ددمنشانه کمونیستها از بین رفت و این آثار گرانبها که نشانه تعالى و ترقى و پیشرفت فرهنگ و مدنیت ‏بود، در آتش بیداد سوخت و این حرم باصفا که گذشته از آثار معنوى، در حیات سیاسى و اقتصادى منطقه سهم به سزائى داشت، با خاک یکسان گردید.

مقبره‏هاى فراوانى در اطراف حرم بى‏ بى ‏هیبت‏ بود که متعلق به روحانیان، مدرسان، متولیان و خدمتگزاران حرم بود، که همه آنها نیز با دینامیت منفجر و با خاک یکسان شد.تعدادى از تخته سنگهاى مربوط به این مقبره‏ ها که از مرمر و دیگر سنگهاى قیمتى بود، در موزه آرکئولوژى باکو: «آذربایجان تاریخ موزه‏سى‏» محافظت مى‏شود.در برخى از تابلوهاى موجود، تاریخ 700 هجرى ثبت‏ شده و نام «محمود بن سعد» به عنوان معمار آمده است.در تخته سنگى که به زبان عربى، در دروازه واقع در شمال زیارتگاه نصب شده بود، تاریخ تاسیس این درگاه به سال 1018 ه . به فرمان شاه عباس کبیر ثبت‏ شده است. عکس نگاتیو یکى از کتیبه ‏هاى حرم بى ‏بى ‏هیبت در آرشیو علمى «انیستیتو تاریخ رسپوبلیکا EA » شماره‏9017 محافظت مى‏شود.در کتیبه دیگرى از «سیدفضل‏ الله‏» پسر سید لطیف نیشابورى یاد شده، که به سال‏977 ه . اقدام به تاسیس مسجدى در کنار حرم بى‏ بى‏ هیبت نموده است.در این منابع از شخص دیگرى به نام «حاجى شریف‏» پسر شیخ عابدین گفتگو شده، که اصلا اهل نیشابور بوده، براى ارشاد خلق و ترویج مذهب به باکو آمده، در حرم بى‏ بى‏ هیبت انجام وظیفه نموده، سرانجام در حجره‏اى که خود به سال‏1046 ه . ساخته بود، مدفون شده است.در آثار تحقیقى فراوانى پیرامون حرم مطهر بى ‏بى‏ هیبت و ساختمانهاى وابسته آن گفتگو شده، که عمدتا به زبان روسى مى‏باشد، ما در اینجا تعدادى از این آثار تحقیقى را معرفى مى‏ کنیم:

1. کتاب «تاریخ قرون وسطاى باکو» از: س. ب. آشوربیلى،چاپ 1964 م.
2. کتاب «تاریخ مناسبات فئودالى آذربایجان و ارمنستان، در قرنهاى‏16 -19» از: اى. پ. پتروشوسکى، چاپ‏1949 م. لنینگراد.
وى در این کتاب متن کامل فرمان شاه عباس دوم و فرازى از فرمان شاه عباس کبیر را در مورد مقبره «بى‏ بى‏ هیبت‏» همراه با ترجمه روسى آن آورده است.
3. رساله «روستاى شیخلر» از: ق. صادقى، چاپ 1925م. باکو. او در این رساله از نسب بی بى‏ هیبت و نام گرامى او و همچنین ساختمانهاى وابسته به آستانه بى ‏بى‏ هیبت گفتگو کرده است.
4.کتاب «سفرى به شمال ایران‏» از: اى. برزین، چاپ 1852م. مؤلف به سال 1841م. به باکو سفر کرده، برخى از کتیبه‏هاى حرم بى‏ بى‏ هیبت را خوانده، آنها را رونویس کرده، همراه ترجمه روسى آنها در کتاب خود آورده است.
5.کتاب «سکه‏هاى قرن چهاردهم ایلخانیان‏» از: م. آ. سیف الدینى، نشریه شماره 5012 انیستیتوى علم تاریخ. وى در این کتاب نظرات پژوهشگران گذشته، چون: درن، سیسو، پاخمو، علیزاده و حقى را بر اساس یافته‏ هاى سکه شناسى تکمیل کرده، نکات مبهمى را به دست آورده است. از جمله این که: «ابوالفتح فرخزاد» که در کتاب سفرى به شمال ایران به عنوان بانى مسجد متصل به حرم بى‏ بى‏ هیبت ‏یاد شده، یکى از حکمرانان ایلخانى بوده، که در حدود 665-699ه. حاکم شیروان بوده است.
6.رساله «کاسپى‏یه‏» از: ب. آ. درن، چاپ 1875 م. وى در این کتاب معتقد شده که محل حرم بى‏ بى‏ هیبت قبلا قلعه بوده است.
7. مقاله «ع. ک. على‏اکبر اوف‏» چاپ 1960م. باکو. وى در این مقاله مناره‏اى را که در کنار حرم مطهر بى ‏بى‏ هیبت‏ بود، به عنوان یک اثر مربوط به دوران شکوفائى معمارى سلجوقیان دانسته است.
8.کتاب «بارگاههاى آذربایجان‏» از: م. نئومام، چاپ 1992 م. باکو. وى در این کتاب از حرم مطهر بى ‏بى ‏هیبت و ساختمانهاى پیرامون آن به تفصیل بحث کرده است. کتاب «اسناد مربوط به تاریخ قرون وسطاى‏باکو»از:ت.م.موسوى،چاپ‏1967 م.باکو.
وى در این کتاب اسناد مربوط به حرم مطهر بى ‏بى هیبت را با شرح و تفصیل آورده است.
اسناد گرد آمده در «آرشیو علوم آکادیمیک شوروى‏» که در بخش ب. آ. درن، در «لنینگراد» محافظت مى‏شود. در این میان تعداد ده فرمان از سلاطین صفویه، در مورد املاک و رقبات موقوفه بى‏ بى ‏هیبت و نصب متولیان حرم مطهر آن حضرت در دست است، که ان‏شاء الله متن آنها را در آینده، از نظر خوانندگان گرامى خواهیم گذراند.


پى ‏نوشتها:
1.     ارشاد: ج 2، ص 244; دلائل الامامه، ص‏309; اعلام الورى، ج 2، ص‏36; تاج الموالید، ص‏47; مناقب ابن شهرآشوب، ج 4، ص 324; کشف الغمه، ج‏3، ص‏26; المستجاد، ص 200; حبیب السیر، ج 2، ص 81; تاریخ برگزیده، ص 204; الفصول المهمه، ص 242; اعیان الشیعه، ج 2، ص 5; جامع الانساب، ج 1، ص 85; موسوعه العتبات المقدسه، ج‏9، ص 58، تواریخ النبى والآل، ص 125 و غیره
2.     تذکره الخواص، ص 315.
3.     برابر شهریور 1315 ش’. و رجب 1355 ه ق.
4.     برابر 21/4/1377ش. و 12/7/1998 م.
5.     تحفه العالم، ص‏37.
6.     مرآت البلدان، ج 1، ص 255.
7.     از آستارا تا استراباد، ج 2، ص 180.
8.     لغتنامه دهخدا، حرف ب، ص 518.
9.     حیاة‏الامام موسى‏بن‏جعفر(ع)، ج‏2،ص‏439.

 

http://www.sadeghiye-hotel.com/Upload/Modules/Contents/asset10/198-C.png